آنالیز خون در آزمایشگاه‌های زیست‌تجزیه‌ای

folder_openآزمایشگاهی
commentبدون دیدگاه

قطعا آنالیز خون، یکی از محبوب‌­ترین زمینه‌­ها برای آنالیز داروها و متابولیسم (سوخت و ساز) دارو در سیالات زیستی است. اغلب اوقات، پلاسما یا سرم خون، بافت مطلوبی جهت آنالیز است. ولی این نکته را باید مد نظر قرار داد که برای این کار، باید حجم زیادی از خون جمع­‌آوری گردد. در مطالعات سینتیک دارویی (Pharmacokinetics به اختصار PK) و سینتیک اثر سمی (Toxicokinetics به اختصار TK) جهت آزمایشات پیش‌­بالینی، بیشتر از حیوانات استفاده می‌شود. جوندگان کوچک از قبیل موش‌­ها، ذخیره‌­ی خون محدودی دارند. جهت هر آزمایش TK، نمونه‌هایی به حجم 200µL تا 250µL  (حجم کل تا 1500µL) مورد نیاز است. به منظور دستیابی به ذخیره‌ه­ای کافی از نمونه‌های خونی، حیوان باید قبل از نمونه‌­گیری به مدت 10 دقیقه گرم شود. اغلب باید چندین موش خانگی یا صحرائی جمع‌آوری شوند تا میزان کافی از خون مورد نیاز برای آزمایش فراهم گردد. واضح است که استفاده از میزان خون کمتر جهت این آزمایشات، باعث صرفه‌­جویی در مصرف تعداد حیوان می‌­گردد. در آزمایشات بالینی برای نوزاد انسان، هرگز حجم زیادی از خون در دسترس نیست. بنابراین استفاده از حجم کمتر خون، امکان انجام مطالعات بیشتری از امراض کودکان را در آزمایشات متابولیکی و دیگر تست‌­ها، فراهم می‌­آورد.

اغلب این سوال مطرح می‌شود که در سنجش‌­های تجزیه‌­ای، از پلاسما استفاده کنیم یا از خون کامل؟ برخی مطالعات نشان داده‌­اند که تعدادی از داروها به طور مساوی بین پلاسما و سلول‌­های خونی توزیع شده‌اند. در حالیکه سایر مطالعات نشان می‌­دهند که برخی داروها به طور گزینشی به پروتئین‌­های پلاسما متصل می‌­شوند. همچنین گزارشات نشان داده‌­اند که داروهایی از قبیل داروهای سرکوب‌گر سیستم ایمنی بدن، اغلب به سلول‌­های خونی پیوند می‌­خورند. به طور معمول، برای مطالعات متابولیسم دارویی (Drug metabolism به اختصار DM)، سینتیک دارویی و سینتیک اثر سمی به دلیل سهولت کار، نقل و انتقال و نگهداری راحت، از پلاسما در مقایسه با خون کامل استفاده شده است. در عین حال، شایان ذکر است که مراجع نظارتی در مجمع بین­‌المللی هماهنگ‌سازی (International Conference on Harmonization) و نیز در سازمان غذا و داروی ایالات متحده (United States Food and Drug Administration)، خاطر نشان کرده­‌اند که خون، یک بافت زیستی قابل قبول جهت سنجش تأثیرات دارویی است. بنابراین در برخی موارد، استفاده از خون کامل جهت آنالیز در مطالعات DMPK (Drug Metabolism and Pharmacokinetics) و TK می‌تواند ارجحیت داشته باشد.

شیوه‌­ی مرسوم آنالیز خون کامل

شکل زیر روش‌های مختلف آنالیز و فرآوری خون کامل را به تصویر می‌کشد. رویکردهای رایج در میانه‌­ی تصویر نشان داده شده‌­اند. این روش­ها عبارتند از: دیالیز (تراکافت)، استخراج مایع – مایع، رسوب‌دهی پروتئین، همولیز (خون­کافت)، فیلتراسیون (صاف کردن) غشایی و ضد انعقاد (خون).

معمولاً این روش‌ها، به حجم‌­های بالایی از خون و مراحل چندگانه‌­ی وقت‌­گیری نیاز دارد که در این میان ممکن است آنالیت (ماده‌­ی مورد آزمایش) از دست برود. بسیاری از روش‌های سنتی مرسوم به صورت دستی انجام می‌­شوند، ولی بدیهی است که در مواجهه با تعداد بالای نمونه، اتوماسیون (خودکارسازی) از طریق روبات‌­ها یا دیگر روش‌­ها، قابل توجیه و تضمین است. تمام این روش‌­ها به یک نمونه‌­ی خالی از بافت زمینه (پیش‌­فرآوری شده) ختم می‌شود. با توجه به روش تجزیه‌ای نهایی مورد استفاده جهت اندازه‌­گیری داروها و محصولات ناشی از متابولیت، ممکن است چند مرحله‌ی اضافی آماده‌سازی نمونه مانند «استخراج فاز جامد» (solid phase extraction به اختصار SPE) برای پاک‌سازی نهایی و پیش­‌تغلیظ مورد نیاز باشد. در سال‌­های اخیر، از تکنیک LC-MS-MS (آنالیز کروماتوگرافی مایع- طیف‌­سنج جرمی دوگانه) جهت جداسازی و شناسایی بیشتر استفاده شده است. حساسیت و گزینش­‌پذیری بالای این روش تلفیقی جهت آنالیز مقادیر ناچیز یک مزیت است. در حقیقت، ترکیب این دو روش در بسیاری از زمینه‌­ها، تبدیل به یک استاندارد رایج جهت آنالیز مقادیر کم شده است. اغلب با استفاده از روش LC-MS-MS می­‌توان بدون نیاز به پاک‌سازی گسترده‌­ی نمونه، غلظت‌هایی تا حد ppb (part per billion) را در نمونه‌­های زیستی تعیین نمود. در آنالیز کمی، استفاده از روش LC-MS-MS، یک ضرورت است.

نظرتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست